Thiếu Thất Lục Môn Yếu chỉ Thiền Đạt Ma - (NXB Tôn Giáo 2006) - Nguyễn Minh Tiến

THIẾU THẤT LỤC MÔN

Yếu Chỉ Thiền Đạt Ma Nguyễn Minh Tiến dịch và chú giải

Phát hành theo thỏa thuận giữa Công ty Văn hóa Hương Trang và tác

giả. Nghiêm cấm mọi sự sao chép, trích dịch hoặc in lại mà không có sự

cho phép bằng văn bản của chúng tôi.

KHXB số 117-2006/CXB/287-10/TG

In ấn và phát hành tại Nhà sách Quang Minh

416 Nguyễn Thị Minh Khai, P5, Q3, TP HCM

Việt Nam

Published by arrangement between Huong Trang Cultural

Company Ltd. and the author.

All rights reserved. No part of this book may be reproduced by

any means without prior written permission from the publisher.

5

LỜI NÓI ĐẦU

T

hiền học Trung Hoa khởi đầu từ Bồ- đề Đạt-ma, vị tổ sư đã khai mở pháp môn “truyền riêng ngoài giáo điển, chẳng lập thành văn tự, chỉ thẳng tâm người, thấy tánh thành Phật”.1

Tuy nhiên, từ khi tổ Bồ-đề Đạt-ma đến Trung Hoa (vào khoảng năm 520) cho đến lúc Thiền tông Trung Hoa thực sự phát triển hưng thịnh, đã phải mất gần hai thế kỷ, truyền qua năm đời tổ sư, cho đến vị tổ thứ sáu là Huệ Năng (638 - 713) thì Thiền tông mới thực sự trở thành một trong những tông phái mạnh nhất của Phật giáo Trung Hoa. Với sự hoằng hóa của Lục tổ Huệ Năng ở đất Tào Khê, Thiền tông đã lan rộng ra khắp nơi và không bao lâu đã phát triển thành 5 tông Lâm Tế, Quy Ngưỡng, Tào Động, Vân Môn và Pháp Nhãn. Quả đúng như bài kệ nổi tiếng được cho là do tổ Đạt-ma truyền lại:

1Giáo ngoại biệt truyền, bất lập văn tự, trực chỉ nhân tâm, kiến

tánh thành Phật. (教外別傳,不立文字,直指人心, 見性成佛。)

6

Thiếu thất lục môn

一華開五葉, 結果自然成　。

Nhất hoa khai ngũ diệp, Kết quả tự nhiên thành.

“Một hoa, năm cánh”1 quả đúng là thời kỳ Thiền tông cực kỳ hưng thịnh, và tông chỉ “thấy tánh thành Phật” của Sơ tổ Bồ-đề Đạt-ma đã trở thành đặc điểm nổi bật của Thiền tông Trung Hoa kể từ đó trở về sau.

“Thành Phật” quả là mục đích tối thượng mà cho dù là Thiền tông, Giáo tông hay Mật tông cũng đều nhắm đến. Nhưng “thấy tánh thành Phật” thì duy nhất chỉ có Thiền tông nêu lên và dạy người thực hiện. Vì thế, những ý chỉ mà Tổ sư truyền lại qua bao nhiêu thế hệ vẫn luôn là sự cuốn hút không sao cưỡng lại được đối với những người quyết tâm học Phật.

1Có người cho rằng “Một hoa nở năm cánh” là chỉ đến 5 vị tổ sư

lần lượt nối pháp của Tổ Bồ-đề đạt-ma, gồm Nhị tổ Huệ Khả, Tam tổ Tăng Xán, Tứ tổ Đạo Tín, Ngũ tổ Hoằng Nhẫn và Lục tổ Huệ Năng. Thật ra, nếu hình dung 5 vị này là 5 “cánh hoa” thì thật gượng ép, hoàn toàn không phù hợp với hình tượng mô tả trong bài kệ. Bởi 5 cánh hoa chỉ có thể nở ra đồng thời, chứ không thể nở dần từng cánh. Hơn nữa, chính vào giai đoạn mà từ đạo trường Tào Khê của Lục tổ nảy sinh “5 cánh hoa” là năm tông phái như đã kể trên, Thiền học mới thực sự hưng thịnh, mới đúng với câu kệ tiếp theo: “kết quả tự nhiên thành”.

7

LỜI NÓI ĐẦU

Thiếu Thất lục môn (少室六門) là một tác phẩm Hán văn hiện còn được lưu giữ trong Đại tạng kinh (bản Đại chánh tân tu), được xếp vào quyển 48, trang 365, số hiệu 2009. Tác phẩm được chia làm 6 phần, mỗi phần xem như trình bày một khía cạnh của vấn đề chung, luận giải về một phần nhận thức cần thiết trên con đường hướng đến sự giải thoát, hoặc vạch rõ những trở lực cần phải vượt qua trên con đường ấy, vì thế mà có tên là “lục môn”.

Tuy chia làm sáu phần, nhưng thật ra cũng có thể nói là toàn bộ tác phẩm đều thống nhất hướng đến việc nêu bật những vấn đề được xem là cơ sở của tông chỉ “thấy tánh thành Phật”. Một mặt, tính chất bổ sung cho nhau đã làm cho cả 6 phần này trở thành một khối kết cấu chặt chẽ, và do đó mà người học cần phải vận dụng đồng thời cả 6 phần của tác phẩm mới có thể nắm vững được những gì tạm gọi là những “luận thuyết căn bản” của tông chỉ “thấy tánh thành Phật”. Mặt khác, do tính chất liên quan mật thiết và nhất quán của các phần trong tác phẩm, nên khi người đọc thực sự nắm vững, thấu hiểu được một trong sáu phần, thì những phần còn lại cũng tự nhiên được thông suốt.

Qua việc sử dụng hình thức vấn đáp tương tự như hầu hết các tác phẩm trong Luận tạng, tác phẩm cũng chỉ ra những cách hiểu sai lệch mà những người mới …