Đề cương Sinh học Lớp 11 - Chuyên đề 01 Trao đổi nước và vai trò của nước với thực vật

Chuyên đề 01: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ VAI TRÒ CỦA NƯỚC VỚI THỰC VẬT

A. KIẾN THỨC CẦN NẮM

1. Vai trò của nước và nhu cầu nước đối với thực vật

- Nước điều hòa nhiệt độ cơ thể.

- Nước là dung môi hòa tan các chất trong cơ thể.

- Nước tham gia vào thành phần cấu tạo của tế bào.

- Nước đảm bảo độ nhớt chất nguyên sinh, độ bền vững của hệ thống keo.

- Nước là môi trường thuận lợi cho các phản ứng trao đổi chất và tham gia các phản ứng sinh hóa trong

cơ thể.

2. Quá trình hấp thụ nước ở rễ

(Lưu ý giảm tải của BGD: Rễ là cơ quan hấp thụ nước và ion khoáng / thuộc Mục I trang 6 và mục III

trang 9 - SGK)

2.1. Đặc điểm của bộ rễ liên quan đến quá trình hấp thụ nước

- Bộ rễ phát triển rất mạnh về số lượng, kích thước và diện tích.

- Cấu tạo rễ thích nghi chức năng hút nước từ đất:

+ Miền sinh trưởng: có thể sinh các rễ bên.

+ Miền hấp thụ: mang nhiều lông hút (thành mỏng không có cutin), có 1 không bào trung tâm lớn, có

nhiều ty thể → tạo áp suất thẩm thấu (ASTT) lớn).

+ Miền trưởng thành: nhóm các tế bào phân sinh làm cho rễ dài ra.

+ Chóp rễ: che chở mô phân sinh tận cùng của rễ khỏi bị huỷ hoại.

2.2. Con đường hấp thụ nước: có 3 giai đoạn

a. Giai đoạn nước từ đất vào lông hút:

- Cây hút được nước tự do và liên kết không chặt.

- Cây hút theo cơ chế thẩm thấu do sự chênh lệch áp suất thẩm thấu (từ nơi có áp suất thẩm thấu thấp →

áp suất thẩm thấu cao hay từ nơi có thế nước cao → thế nước thấp hơn hay từ nơi có nồng độ nhược

trương → ưu trương).

b. Giai đoạn nước từ lông hút vào mạch gỗ (xilem) của rễ:

(I - con đường tế bào chất; II - con đường gian bào)

Hình vẽ: Con đường xâm nhập của nước và ion khoáng vào rễ cây

DeThi.edu.vn

- Nước được vận chuyển 1 chiều qua các tế bào vỏ → nội bì → vào mạch gỗ. Do sự chênh lệch sức hút

nước (áp suất thẩm thấu tăng dần từ ngoài vào)

- Có 2 con đường vận chuyển nước:

+ Qua thành tế bào - gian bào hay gọi là con đường gian bào (II): từ đất → lông hút → gian bào của các

tế bào vỏ → đai caspari (không thấm nước) bị chặn lại nên chuyển đi xuyên qua tế bào chất của tế bào nội

bì → mạch gỗ.

+ Con đường qua các tế bào hay con đường tế bào chất (I): từ đất → lông hút → đi xuyên qua tế bào chất

của các tế bào vỏ → nội bì → mạch gỗ.

c. Giai đoạn nước đẩy từ mạch gỗ của rễ lên mạch gỗ của thân: nước được đẩy từ rễ lên thân do 1 lực

đẩy gọi là áp suất rễ, thể hiện ở 2 hiện tượng: Hiện tượng ứ giọt và hiện tượng rỉ nhựa.

3. Quá trình vận chuyển nước ở thân

(Lưu ý giảm tải của BGD ở SGK gồm: Mục I - trang 10: Không mô tả sâu cấu tạo của mạch gỗ, chỉ tập

trung dạy đường đi của dịch mạch gỗ. Mục II - trang 12: Không mô tả sâu cấu tạo của mạch rây, chỉ dạy

sự dẫn truyền của dịch mạch rây, Không dùng hình 2.4b - trang 12)

3.1. Đặc điểm của con đường vận chuyên nước ở thân

- Nước và chất tan được vận chuyển từ lông hút → mạch gỗ của rễ → mạch gỗ của thân → mạch gỗ của

lá → khí khổng. Chiều dài cột nước phụ thuộc chiều dài thân cây.

3.2. Con đường vận chuyển nước ở thân

- Chủ yếu bằng con đường qua mạch gỗ từ rễ lên lá.

- Có thể vận chuyển theo chiều từ trên xuống ở mạch rây hoặc vận chuyển ngang từ mạch gỗ sang mạch

rây hoặc ngược lại.

3.3. Cơ chế đảm bảo sự vận chuyển của cột nước. Quá trình vận chuyển nước, khoáng trong mạch gỗ

theo 3 cơ chế sau:

- Lực hút của lá (do quá trình thoát hơi nước).

- Lực đẩy của rễ (do quá trình hấp thụ nước, do áp suất rễ).

- Lực trung gian (lực liên kết giữa các phân tử nước và lực bám giữa các phân tử nước với thành mạch

dẫn).

4. Quá trình thoát hơi nước ở lá

(Lưu ý giảm tải của BGD ở SGK gồm: Mục II.1 - trang 16: Lá là cơ quan thoát hơi nước: Không trình

hày và giải thích thí nghiệm của Garô và hình 3.3 mà chỉ giới thiệu cơ quan thoát hơi nước chủ yếu của

cây là lá. Bỏ mục IV - trang 19. Cân bằng nước và tưới tiêu hợp lí cho cây trồng:)

4.1. Ý nghĩa của sự thoát hơi nước

- Tạo ra lực hút nước (động lực trên).

- Điều hoà nhiệt độ bề mặt lá (bề mặt thoát hơi nước).

- Tạo điều kiện cho CO2 từ không khí vào lá thực hiện chức năng …