Giải Bài 3 trang 68 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Gợi ý cách làm: Tuyên ngôn sáng tác là những phát biểu (trực tiếp hoặc gián tiếp qua hình tượng thơ) bộc lộ quan niệm nghệ thuật, lí tưởng thẩm mĩ của nhà văn. Khi sưu tầm cần ghi rõ tác giả – tác phẩm/nguồn, và chỉ ra nó thuộc khuynh hướng hiện thực hay lãng mạn.

a) Các nhà văn hiện thực (đề cao sự thật đời sống, phản ánh những kiếp lầm than)

- Nam Cao – truyện *Giăng sáng* (lời nhân vật Điền, cũng là quan niệm của tác giả):
> "Nghệ thuật không cần phải là ánh trăng lừa dối, nghệ thuật không nên là ánh trăng lừa dối; nghệ thuật có thể chỉ là tiếng đau khổ kia, thoát ra từ những kiếp lầm than."
→ Phủ nhận thứ nghệ thuật thi vị hoá, đòi văn chương bám sát hiện thực khổ đau của con người.

- Nam Cao – truyện *Đời thừa* (lời nhân vật Hộ):
> "Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi, và sáng tạo những cái gì chưa có."
> "Một tác phẩm thật giá trị … phải chứa đựng được một cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa đau đớn, lại vừa phấn khởi. Nó ca tụng lòng thương, tình bác ái, sự công bình … Nó làm cho người gần người hơn."
→ Tuyên ngôn về tính sáng tạo và tinh thần nhân đạo của văn chương hiện thực.

- Vũ Trọng Phụng – lời đáp trong cuộc tranh luận "dâm hay không dâm" (báo chí 1936, trả lời Nhất Linh):
> "Các ông muốn tiểu thuyết cứ là tiểu thuyết. Tôi và các nhà văn cùng chí hướng như tôi muốn tiểu thuyết là sự thực ở đời."
→ Khẳng định nguyên tắc "tả chân", nhìn thẳng vào sự thật xã hội.

b) Các nhà văn lãng mạn (đề cao cái Tôi cá nhân, cái Đẹp, mộng tưởng và cảm xúc)

- Thế Lữ – bài thơ *Cây đàn muôn điệu* (được xem như tuyên ngôn của Thơ mới buổi đầu):
> "Tôi là người bộ hành phiêu lãng / Đường trần gian xuôi ngược để vui chơi."
> "Với Nàng Thơ, tôi có đàn muôn điệu; / Với Nàng Thơ, tôi có bút muôn màu."
→ Tôn thờ cái Đẹp đa dạng, đề cao tâm hồn nghệ sĩ tự do, phiêu lãng.

- Xuân Diệu – bài thơ *Cảm xúc* (in đầu tập *Thơ thơ*, như một tuyên ngôn):
> "Là thi sĩ nghĩa là ru với gió / Mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây, / Để linh hồn ràng buộc bởi muôn dây, / Hay chia sẻ bởi trăm tình yêu mến."
> "Tôi là con chim đến từ núi lạ / Ngứa cổ hát chơi."
→ Quan niệm thi sĩ là người sống hết mình với cảm xúc, với tình yêu và cái Đẹp.

- Hoài Thanh – *Thi nhân Việt Nam* (nhận định khái quát tinh thần lãng mạn của Thơ mới):
> "Đời chúng ta nằm trong vòng chữ tôi … Bi kịch ấy họ gửi cả vào tiếng Việt."
> "Chưa bao giờ người ta thấy xuất hiện cùng một lần một hồn thơ rộng mở như Thế Lữ, mơ màng như Lưu Trọng Lư, hùng tráng như Huy Thông, trong sáng như Nguyễn Nhược Pháp, ảo não như Huy Cận, quê mùa như Nguyễn Bính, kì dị như Chế Lan Viên… và thiết tha, rạo rực, băn khoăn như Xuân Diệu."
→ Khẳng định sự thức tỉnh của ý thức cá nhân – cốt lõi của trào lưu lãng mạn.

Nhận xét chung: Đặt cạnh nhau, hai nhóm ngữ liệu cho thấy rõ sự đối lập về tuyên ngôn sáng tác: khuynh hướng hiện thực lấy *sự thật đời sống* và *tình thương con người* làm thước đo giá trị; khuynh hướng lãng mạn lấy *cái Tôi, cái Đẹp và cảm xúc cá nhân* làm trung tâm. Khi làm bài, em nên sắp xếp theo hai cột (hiện thực / lãng mạn), trích dẫn chính xác và ghi nguồn.